Anhedonia – co robić, gdy nic mnie nie cieszy

Anhedonia – co robić, gdy nic mnie nie cieszy

Czy jesteś w stanie wyobrazić sobie, jak wszystko traci znaczenie? Jak nie chce Ci się spotykać z bliskimi, nie chce Ci się nic robić, nawet jeść i relaksować się przed ulubionym serialem. Wyobrażasz sobie? To anhedonia.

A może już czułeś się podobnie? W ten sposób wygląda życie z anhedonią – zaburzeniem zabierającym zdolność do odczuwania przyjemności.

Zapisz się na bezpłatną konsultację psychologiczną

Anhedonia, czyli brak przyjemności

anhedonia

Poszukując w internecie lub słownikach definicji anhedonii szybko można się natknąć na bardzo proste określenie – anhedonia to upośledzona zdolność do odczuwania przyjemności.

Definicja jest w zasadzie prawdziwa, ale nie wyjaśnia nam w pełni natury tego zjawiska. Jest jednak dobrym punktem wyjścia do dalszego rozwinięcia.

Przyjrzyjmy się dokładnemu obrazowi anhedonii, czyli objawom, które świadczą o jej występowaniu:

  • Obniżona zdolność do odczuwania przyjemności z przyjemnych bodźców.

Odczuwanie przyjemności może nie być całkowicie wykluczone – punktem odniesienia jest tu to, jak dana osoba czerpała przyjemność w przeszłości (co jej sprawiało przyjemność, w jaki sposób się to objawiało). O anhedonii będzie świadczyć obniżenie odczuwanej przyjemności lub jej całkowite zniknięcie.

Nie oznacza to również, że „przyjemne bodźce” są odczuwane jako denerwujące, przykre i niechciane. Mogą nie przynosić negatywnych wrażeń, ale też nie cieszyć – następuje zobojętnienie.

  • Pogorszenie pamięci o wcześniej doświadczanej przyjemności

W większości przypadków osób zdrowych, gdy wspominamy przyjemność, która kiedyś nas spotkała, to także odczuwamy pewną namiastkę przyjemności – potrafimy się na chwilę „wczuć” w tamtą sytuację. Anhedonia ogarnia także przyjemność z tego źródła – takie wspomnienia nie przynoszą już przyjemnych odczuć, a także są ogólnie gorzej oceniane.

  • Brak radości, zaangażowania i energii

Taki stan nazywamy zazwyczaj apatią. Może nie ukazywać się jak klasyczny smutek – jest to bardziej postawa bierna, w której dana osoba nie ma ochoty ani motywacji, żeby podjąć jakieś działanie (nawet takie, które kiedyś lubiła) – bo po co, skoro nie przyniesie to żadnej przyjemności?

Więcej o stanach lękowych

Anhedonia jest kompleksowym zjawiskiem. Jej objawy mogą być inne u różnych osób, a nawet zmieniać się u jednej osoby na przestrzeni czasu.

Dodatkowo zazwyczaj pojawia się w ramach jakiegoś innego zaburzenia (np. depresji lub schizofrenii) – wtedy występują także inne objawy natury psychicznej, właściwe dla danego zaburzenia.

W zależności od zaburzenia, w obrębie którego występuje i kilku innych czynników, anhedonia może przybierać różne postacie.

Najważniejsze jest rozróżnienie na anhedonię związaną z upośledzonym pożądaniem nagrody i anhedonię związaną z upośledzonym odczuwaniem przyjemności (badacze Treadway i Zald proponują, by nazywać je anhedonią motywacyjną i konsumpcyjną).

Badacznie podejmowali również próby wyodrębnienia innych rodzajów anhedonii (np. w zależności od przedmiotu przyjemności – np. anhedonia społeczna i seksualna lub w zależności od upośledzonych procesów – np. anhedonia decyzyjna).

Jak rozpoznać u siebie anhedonię?

anhedonia

Jeżeli zauważasz u siebie większość z poniższych objawów – warto zainteresować się stanem swojego zdrowia psychicznego i udać do psychiatry lub psychoterapeuty po profesjonalną diagnozę.Przestałeś oddawać się swojemu hobby lub zabierasz się za nie znacznie rzadziej i nie przynosi Ci już takiej radości

Zaspokajanie podstawowych potrzeb nie daje Ci wrażenia usatysfakcjonowania (np. jedzenie, seks, sen)

Straciłeś zainteresowanie swoimi ulubionymi aktywnościami – np. jedzeniem ulubionej potrawy, słuchaniem ulubionej muzyki, oglądaniem ulubionego serialu

Wspominając swoją przeszłość, trudno Ci wybrać szczególnie przyjemne chwile z życia

Nie czujesz potrzeby zadbania o siebie (np. wykonania podstawowej pielęgnacji, porządnego ubrania się lub wykonania makijażu, ćwiczeń fizycznych, itp.)

Ograniczyłeś ostatnio swoje kontakty towarzyskie (np. rzadziej wychodzisz z domu, nie umawiasz się na spotkania z przyjaciółmi, rzadziej dzwonisz do członków rodziny)

Jeśli na przynajmniej kilka punktów odpowiedziałeś twierdząco, to warto udać się do specjalisty zdrowia psychicznego (psychoterapeuty, psychiatry) i opowiedzieć mu o tych właśnie objawach.

Jeżeli Twój stan go zaniepokoi, z pewnością zada Ci własne pytania i szczegółowo oceni Twoją kondycję psychiczną.

Jak możesz sobie pomóc

Znak większego problemu

anhedonia

Anhedonia raczej nie występuje w odosobnieniu – najczęściej jest ona objawem (czasem głównym) w różnych zaburzeniach psychicznych. Najczęściej anhedonia objawia się przy:

  • depresji
  • schizofrenii
  • chorobie afektywnej dwubiegunowej
  • chorobie Parkinsona,
  • przy rozpoczęciu lub zakończeniu stosowania leków oddziałujących na psychikę (np. antydepresantów)
  • przy stosowaniu lub odstawieniu substancji psychoaktywnych (np. alkoholu, narkotyków)

Ponownie – to do specjalisty należy fachowa decyzja, czy dokona u Ciebie diagnozy jakiegoś zaburzenia psychicznego.

Szczególnie przydatna może być dla Ciebie wiedza o dwóch ostatnich punktach – dotyczących używania leków lub substancji psychoaktywnych. Jeśli faktycznie taka sytuacja u Ciebie wystąpiła, z pewnością powinieneś opowiedzieć o tym swojemu lekarzowi.

Czy przyjemność jest aż tak ważna?

anhedonia

Mogłoby się wydawać, że przyjemność to tylko miły dodatek do życia. To jednak błędne podejście – odczuwanie przyjemności (a dokładniej aktywność mózgu związana z poszukiwaniem i odczuwaniem przyjemności) to fundamentalny proces, który pomaga nam przeżyć.

Podstawowymi „przyjemnościami”, które pozwalają na przeżycie i przedłużenie gatunku (czyli zaspokajają nasze podstawowe instynkty) są jedzenie i współżycie seksualne.

Ponadto, w przypadku gatunków społecznych, takich jak ludzie, podstawową przyjemnością są też interakcje społeczne.

To jednak nie wszystko. Człowiek jest istotą bardzo rozwiniętą intelektualnie – dzięki temu potrafimy także czerpać przyjemności z mniej przyziemnych procesów – na przykład z obcowania ze sztuką, muzyką, pomagania innym, czy wysiłku intelektualnego.

Czerpiemy przyjemność także ze zdobywania pieniędzy – które można wymienić na inne przyjemności.

Co więcej, odczuwanie przyjemności jest kluczowym elementem wielu innych (i bardzo ważnych) procesów – takich jak uczenie się i motywacja.

Istotnym zagrożeniem wynikającym z anhedonii jest nieodpowiednie radzenie sobie z nią. Możliwe są dwie skrajne ścieżki:

  • wycofywanie się z życia społecznego i ograniczanie całkowitej aktywności (czyli „poddanie się” anhedonii)
  • walka z anhedonią poprzez poszukiwanie doznań, które wywołają silną ekscytację (podejmowanie ryzykownych działań)
Wszystko o nerwicy lękowej

Anhedonia a mózg

anhedonia

Kiedy odczuwamy przyjemność, dopamina (neuroprzekaźnik nazywany „hormonem szczęścia”) wlewa się do systemu nagradzania naszego mózgu (tzw. układu nagrody).

Kiedy czujemy się przygnębieni, poziomy dopaminy są niższe, a układ nagrody – nie pobudzony.

Za centrum przyjemności naszego organizmu uważa się strukturę mózgu nazywaną jądrem półleżącym – i tam też obecnie poszukuje się przyczyn i możliwości leczenia anhedonii. Jednak inne struktury mózgu, takie jak kora przedczołowa, ciało migdałowate, czy wyspa również są silnie zaangażowane w procesy związane z odczuwaniem pzryjemności.

Radzenie sobie i zapobieganie

anhedonia

Anhedonię leczy się w kontekście zaburzenia, którego jest objawem. Na przykład, jeżeli anhedonia to wiodący objaw w depresji – podejmowane jest leczenie typowe dla depresji.

Zazwyczaj jest to w pierwszej kolejności psychoterapia, czasem dołączane są także odpowiednie leki (w zależności od decyzji lekarza).

Niestety, anhedonia nie jest łatwa w terapii. Różne badania wskazują, że obecność anhedonii utrudnia i spowalnia proces leczenia depresji, a także zwiększa prawdopodobieństwo nawrotów zaburzenia.

Dlatego właśnie, jeżeli podejrzewasz u siebie anhedonię, warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza rodzinnego lub bezpośrednio do specjalisty zdrowia psychicznego. To pierwszy i najważniejszy sposób na poradzenie sobie.

W gabinecie psychiatrycznym, poza standardowym wywiadem, wykorzystuje się także specjalne narzędzia diagnostyczne do rozpoznania anhedonii. Są to głównie kwestionariusze, na przykład Skala Odczuwania Przyjemności SHAPS.

Zasady dbania o zdrowie psychiczne (i zapobiegania zaburzeniom)

anhedonia

Pozostałe metody radzenia sobie i zapobiegania są takie, jak ogólne zasady dbania o zdrowie psychiczne – i warto się do nich stosować profilaktycznie, a nie tylko w obliczu zagrożenia zaburzeniem psychicznym.

Dodatkowe porady możesz znaleźć w artykule na temat radzenia sobie z objawami depresji.

1. W zdrowym ciele zdrowy duch

Po pierwsze, zadbaj o swoje ciało. Najbardziej podstawowymi elementami, o które musisz zadbać, jest aktywność fizyczna, zdrowe odżywianie i sen.

Dzięki temu będziesz mieć siłę, by zadbać o kolejne aspekty zdrowia psychicznego. Bardzo często zdarza się także, że już po uczciwym zadbaniu o te podstawowe rzeczy czuć wyraźną poprawę samopoczucia psychicznego.

2. Zadbaj o sprawność mózgu

Warto poświęcić nieco czasu, na tak zwaną „gimnastykę mózgu” – idealnie w tym celu sprawdzą się różnego rodzaju łamigłówki i nauka nowych umiejętności.

3. Zmień sposób myślenia

Przemyśl, na czym opierasz swój sposób myślenia. Czy dajesz się ponieść emocjom? Czy opierasz się tylko na faktach i weryfikujesz źródła informacji? Czy martwisz się rzeczami, na które nie masz wpływu?

Warto czasem zatrzymać się i sprawdzić czy sami nie serwujemy sobie niepotrzebnego stresu i powodów do zmartwień.

4. Buduj samoocenę

Dużo łatwiej się żyje, jeśli lubi się samego siebie. Aby sobie w tym pomóc, postaraj się przynajmniej od czasu do czasu traktować siebie jak swojego przyjaciela – docenić osiągnięcie, wybaczyć błędy i pocieszać się w trudnych chwilach.

Więcej na temat budowania samooceny przeczytasz w tym artykule.

5. Zbuduj sieć wsparcia

Szczera rozmowa często jest najlepszym lekiem na złe samopoczucie – i wcale nie musi to być profesjonalna terapia, wystarczy chwila z kimś bliskim.

Dbaj o ludzi wokół siebie, postaraj się utrzymywać kontakty z osobami, na których możesz polegać, a także sam bądź wsparciem.

6. Nie zapomnij o odpoczynku

Nie zapominaj, że odpoczynek jest równie ważny co praca (czy to zawodowa, czy obowiązki domowe, czy nawet praca nad sobą). Pozwolenie sobie na relaks, a nawet drobne leniuchowanie to nic złego, a czasem jest wręcz niezbędne.

Najlepsze techniki i ćwiczenia relaksacyjne

Podsumowanie

Ludzie, którzy cierpią na anhedonię, tracą zainteresowanie czynnościami, które lubili, i mają mniejszą zdolność do odczuwania przyjemności.

Jest to podstawowy objaw poważnych zaburzeń depresyjnych, ale może być również objawem innych zaburzeń zdrowia psychicznego.

Leczenie anhedonii to w głównej mierze leczenie zaburzenia, którego objawem jest anhedonia (zazwyczaj obejmuje terapię i przyjmowanie odpowiednich leków).

Wspomaganie leczenia i zapobieganie anhedonii opiera się na przestrzeganiu podstawowych zasad higieny zdrowia psychicznego.

Poznaj skuteczne techniki!
Zapisz się na bezpłatny kurs mailowy, który nauczy Cię skutecznej walki z lękami i nerwicą. Krok po kroku poprowadzę Cię przez najskuteczniejsze techniki! Natalia Kocur
We hate spam. Your email address will not be sold or shared with anyone else.

Źródła

  • Szczypiński J., Gola M., (2017), Anhedonia. Co o niej wiemy i jak ją badać?, Via Medica, tom 14, nr 2 (65-74)
  • Siwek M. (2017), Anhedonia w zaburzeniach depresyjnych, Psychiatr Psychol Klin, 17 (3) 216-224,
  • Silvia P. J., Kwapil T. R., (2011),  Aberrant Asociality: How Individual Differences in Social Anhedonia Illuminate the Need to Belong, Journal of Personality, 79, 1315-1332.
  • Thomsen K. R., Whybrow P. C., Kringelbach M. L., (2015) Reconceptualizing anhedonia: novel perspectives on balancing the pleasure networks in the human brain, Frontiers in Behavioral Neuroscience, 9 (49)
  • Tradway M. T., Zald D. H, (2011), Reconsidering Anhedonia in Depression: Lessons from Translational Neuroscience, Neurosci Biobehav 35 (3)
  • American Psychiatric Association. (2017). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: Dsm-5. Arlington, VA.

Dodaj komentarz

Zamów bezpłatną konsultację psychologiczną 

(20 minut)